Prowadzona jest tak samo jak inne działy hodowli zwierząt utrzymywanych w systemie fermowym.

Zwierzęta futerkowe stanowią istotny łańcuch w strukturze rolnictwa, bowiem dostarczają nawozu, tłuszczu do wyrobów kosmetycznych, skóry i mięsa konsumpcyjnego, oraz resztek mięsa i innych odpadów, przerabianych na wartościowe mączki mięsne, wykorzystywane w żywieniu innych zwierząt. W żywieniu zwierząt futerkowych wykorzystuje się bardzo duże ilości pasz odpadowych z przemysłu mięsnego, rybnego i mleczarskiego i gdyby nie te zwierzęta, to odpady te należałoby utylizować przy użyciu dużej ilości energii. Następowałoby również ogromne zanieczyszczenie środowiska naturalnego.

W latach dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia następują zasadnicze zmiany w sposobie chowu i utrzymania zwierząt futerkowych, szczególnie mięsożernych. Zmiany te zapoczątkowano w krajach Unii Europejskiej, w których dążono do poprawy warunków chowu, aby zapewnić im odpowiedni dobrostan. Najwcześniej wprowadzono nowe przepisy w Holandii i w tym kraju wymagania pod względem warunków utrzymania zwierząt są najsurowsze. Wprowadzono nowe pojęcie „welfare”, które w języku polskim funkcjonuje jako komfort lub dobrostan zwierząt.

Dobrostan oznacza zapewnienia zwierzętom utrzymywanym w systemie fermowym takich warunków, aby nie były narażone na brak odpowiedniego komfortu fizycznego i psychicznego.
Stąd dobrostan zwierząt stał się w wielu krajach poważnym problemem, który rozpatruje się w kategoriach etycznych oraz moralnych i stosowanie do postępu badań zmienia się przepisy określające warunki fermowego chowu zwierząt.
Zapewnienie tych wymogów określonych w przepisach o chowie zwierząt futerkowych zmienia warunki utrzymania ich w systemie fermowym.
Rada Europy zatwierdziła pewne wytyczne dotyczące warunków utrzymania i opieki nad różnymi gatunkami zwierząt, w tym zwierząt futerkowych.

Wszystkie te zalecenia zostały oparte na podstawie badań naukowych, dotyczących głównie behawioru i samopoczucia (stanu zdrowia) zwierząt utrzymywanych w warunkach fermowych. Przepisy te prowadzą do stworzenia odpowiednich warunków zapewniających możliwie duży komfort, a tym samym dobre samopoczucie zwierząt w pomieszczeniach inwentarskich.

Zagadnienie poprawy dobrostanu dotyczy głównie ferm norek, lisów, jenotów i tchórzy, ponieważ gatunki te podlegają stresowi na skutek przebywania w nieodpowiednich pomieszczeniach, często zbyt małych i ubogo wyposażonych. Norki są zwierzętami niespokojnymi i z tego powodu mogą być często w stanie chronicznego stresu, co zazwyczaj może prowadzić do różnorodnych anomalii niepożądanych objawów, takich jak: samouszkodzenie ciała, występowanie obrażeń zewnętrznych i wewnętrznych, występowanie zakłóceń w rozmnażaniu, zwiększoną śmiertelność u młodzieży, niespokojne zachowanie i zmiejszenie żywotności zwierząt. Zaleca się aby zwierzęta, szczególnie dorastające, utrzymywane były razem w jednej klatce, ponieważ w tym okresie życia bardzo ważny jest tak zwany kontakt społeczny. Zwierzęta powinny być utrzymywane grupowo, w klatkach o odpowiednich parametrach, w których mogłyby się swobodnie poruszać i ukryć, gdy są czymś zagrożone.

Obrażenia wewnętrzne ciała norek mogą występować pod wpływem skarmiania niewłaściwej paszy, przede wszystkim nadmarzniętej, brudnej i nieświeżej. Natomiast obrażenia zewnętrzne, czyli tak zwane mechaniczne mogą powstawać wskutek przebywania zwierząt w niewłaściwych klatkach i wynikają głównie z zadrapań i uszkodzeń ciała od gwoździ, drutu i innych ostrych wystających części klatek lub ich wyposażenia. Przypadki te szczególnie dotyczą norek i mogą dotyczyć 10-20% pogłowia.

Często na fermach zwierząt futerkowych dochodzi do zakłóceń w procesie rozmnażania, spowodowanych głównie niewłaściwymi warunkami chowu. W pierwszym rzędzie osobniki przeznaczone do rozpłodu nie mogą być zatuczone, szczególnie w okresie krycia. Drugą bezpośrednią przyczyną zbyt małej liczby potomstwa może być duży odsetek niepokrytych samic, samic roniących lub niszczących potomstwo. Kolejną przyczyną może być niewłaściwe i niepełnowartościowe nasienie samca, powstałe przeważnie na skutek nieprawidłowego żywienia lub różnorodnych schorzeń.

Zwierzęta użyte do rozpłodu muszą być bezwzględnie zdrowe. Analizując wyniki uzyskane z ferm stwierdza się, że stosunkowo mało jest samic, które nie są pokryte – ich udział waha się w granicach 4-5% u samic jednorocznych i 1-2% u starszych. Natomiast może występować duża śmiertelność w pierwszych dniach po porodzie w granicach 8-12%, głównie na skutek zaniedbań ze strony hodowców.

Zjawisko to związane jest często ze zbyt licznymi miotami, gdy masa noworodków jest zbyt mała. Śmiertelność powodowana może być również przez zaniedbania hodowców-głównie poprzez niestosowania zabiegów hodowlano-weterynaryjnych, takich jak szczepienia przeciwko nosówce i innym chorobom zakaźnym, oraz nieodrobaczaniem zwierząt przed okresem krycia. To wszystko może w konsekwencji powodować poronienia lub wymieranie całych miotów po urodzeniu.

Głównym zadaniem hodowców jest ścisłe przestrzeganie zasad higieny na fermie i dokonywania odpowiednich zabiegów profilaktycznych. Jeśli są one przeprowadzane systematycznie i we właściwym czasie, to odporność zwierząt na choroby jest większa. W praktyce jednak bywa inaczej, bowiem niewłaściwe żywienie, zły stan pomieszczeń i niezadawalający stan pielęgnacji, powodują, że czynniki chorobotwórcze mocno osłabiają organizmy zwierzęce, wywołując choroby. Jednak nie wszystkie choroby można wyleczyć. W hodowli norek występuje choroba aleucka, przeciwko której do tej pory nie ma szczepionki. Może ona jedynie być kontrolowana przez hodowców, poprzez usuwanie z hodowli osobników o pozytywnym serum. Może też występować choroba norek o nazwie „syndrom karmiącej samicy”, powstająca na skutek dużego stresu. Jej oznaką jest stan wyczerpania samicy, występujący zwłaszcza w drugiej połowie okresu karmienia szczeniąt. Choroba ta na fermach występuje bardzo rzadko.

Według Jonge, Malmkvista i Tropezova norki są już zwierzętami całkowicie udomowionymi co objawia się m.in. tym, że są one w stosunku do hodowców śmiałe, ciekawe, interesują się otoczeniem, mogą przyjmować pokarm z ręki oraz dają się brać na ręce hodowcom. Jednak nie wszystkie osobniki są takie, bowiem w niektórych fermach występuje spory odsetek zwierząt bojaźliwych. Norki takie wykazują często duże oznaki niepokoju, co spowodowane bywa głównie przez klatki pozbawione kryjówek, w których mogłyby się schować.

Norki mogą wykazywać często anomalie zachowania się, polegające między innymi na powtarzaniu stosunkowo niezmiennych ruchów w postaci stereotypii nie mających oczywistego celu. Objawia się to głównie bieganiem w klatkach i wspinaniem się po ścianach. Na podstawie przeprowadzonych obserwacji udało się stwierdzić, że norki nie wykazujące takiego zachowania się są lepszymi matkami. W związku z tym zastosowano selekcję w celu pozbycia się osobników o takim zachowaniu i po kilku latach stwierdzono, że anomalie takiego zachowania się norek można praktycznie w pełni wyeliminować. Daje to duże korzyści hodowcom, ponieważ spokojniejsze norki zjadają mniej paszy (około 20-30%) aniżeli osobniki zachowujące się nienormalnie, ich skóry wykazują mniej okaleczeń i są przez to bardziej wartościowe.

W ostatnich latach postulowano, że norkom utrzymywanym w systemie fermowym należy zapewnić wodę do kąpieli. Wiąże się to z tym, że norki dziko żyjące bardzo często zamieszkują tereny położone w pobliżu zbiorników wodnych. Jednak jak do tej pory nie ma jednolitego poglądu wśród badaczy na ten temat.

W celu poprawienia dobrostanu norek należy:

  • koniecznie zmienić im pomieszczenia na większe, przy czym w ich klatkach muszą znajdować się kryjówki;
  • zastosować utrzymanie grupowe, łącząc dla każdej grupy kilka klatek położonych obok siebie (w szeregu; wiąże się to z większymi wymiarami klatek niż dotychczas stosowane);
  • w klatkach powinny być zamontowane platformy wypoczynkowe, usytuowane w górnej części klatki, z widokiem na otoczenie;
  • w trakcie selekcji zwierząt należy zwracać dużą uwagę na takie elementy zachowania się zwierząt, jak ciekawość, ufność i łagodność i tylko takie osobniki preferować do dalszej hodowli;
  • dla samic z odchowanym potomstwem przeznaczać należy większe klatki, a młodzież później odsadzać od matek, jeżeli jest to tylko możliwe. Sugeruje się nawet, aby potomstwo było odchowywane razem z matką w klatce aż do momentu uboju na skóry.

W Europie zachodniej powstał specjalny kodeks postępowania w hodowli, określający minimalne wymagania w zakresie utrzymania i opieki nad zwierzętami futerkowymi takich gatunków, jak: norki, tchórze, lisy pospolite, polarne i jenoty. Uwzględnione w nim następujące wymagania dotyczące zdrowia i zapewnienia odpowiedniego komfortu utrzymania:

  • prowadzenie prawidłowej hodowli i opieki nad zwierzętami;
  • zapewnienie im właściwego środowiska, oraz ochrony przed niekorzystnymi warunkami klimatycznymi, chorobami oraz innymi zaburzeniami.

Te zalecenia kodeksu są głównie przeznaczone dla hodowców, aby mogli właściwie prowadzić fermy. Zaleca się dodatkowo, aby początkujący hodowcy zapoznali się na bieżąco z zagadnieniami biologii zwierząt futerkowych, ich zachowania się, rozrodu, wymagań pokarmowych, sposobów żywienia, a także pielęgnacji zwierząt i ich okrywy włosowej. Tylko wtedy będą mogli zwierzętom zapewnić odpowiednie pomieszczenia dostosowane do hodowli danego gatunku, właściwie je żywić i zagwarantować odpowiedni dla nich dobrostan.

Autor: Prof. dr hab. Janusz, Jerzy Kuźniewicz – emerytowany profesor zwyczajny Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu; Dr inż. Dominika Gulda – Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy w Bydgoszczy.

Piśmiennictwo

  1. Ahola J., Harri M., Manonen J., Rekila T. (1996).: Rodzinowy system utrzymania lisów niebieskich i srebrzystych w pawilonach. Mat. Inf. Hodowli Zwierząt Futerkowych. Inst. Zoot. 5/96. Konstancin-Jeziorna.
  2. Gedymin J. (1979).: Zarys hodowli zwierząt futerkowych. AR. Poznań.
  3. Krzywiecki S., Kuźniewicz J., Filistowicz A., Przysiecki P. (1996).: Effect of single or group keeping of young common foxes (Vulpes vulpes) on feed consumption, growth rate and fur guality. Scientifur 20 (2).
  4. Kuźniewicz J., Filistowicz A., Wierzbicki H. (1996).: Czynniki kształtujące cechy użytkowe i jakość skór zwierząt futerkowych. Przegl. Hodowlany Nr 7. Warszawa.
  5. Kuźniewicz J., Paluch F. (1996).: Efektywność ekonomiczna i model empiryczny fermy lisów w warunkach niestabilnych. Zesz. Nauk. AR. Wrocław. Zoot. 297.
  6. Malmkvist J. (1996).: Selekcja norek fermowych na podstawie dwóch testów temperamentu. Mat. Inf. Hodowli Zwierząt Futerkowych. Inst. Zoot. 5/96. Konstancin-Jeziorna.
  7. Pluskina J., Oskina J., Truth L. (1996).: Selekcja lisów srebrzystych w kierunku oswojenia z uwzględnieniem ich dobrostanu. Mat. Inf. Hodowli Zwierząt Futerkowych. 5/69. Inst. Zoot. Konstancin-Jeziorna.

 

 

Copyright enorka.info 2017