Stres jest stanem organizmu, który może być wywołany przez różne bodźce (stresory), które są nie obojętne dla organizmu. Są to najczęściej bardzo silne przeżycia psychiczne. Może on występować w trzech stadiach, a mianowicie: alarmowym, wzmożonej odporności (adaptacji) i wyczerpania.

Stadium alarmowe - cechuje się występującym wstrząsem, a po nim następuje początek aktywnej obrony.

Stadium wzmożonej odporności – następuje przywrócenie równowagi organizmu, który przyzwyczaja się do zmienionej sytuacji.

Stadium wyczerpania – w fazie tej następuje zanik przystosowania się organizmu w następstwie zbyt długiego działania stresora. Wyczerpują się wtedy mechanizmy obronne prowadząc do zaburzeń funkcjonowania organizmu i w następstwie do jego wyczerpania.

Najczęstsze czynniki mogące powodować występowanie stresu

Stresorami mogącymi powodować występowanie stresu są bodźce fizyczne, chemiczne, biologiczne i psychiczne.

Bodźce fizyczne – powstają najczęściej na skutek niskiej lub wysokiej temperatury otoczenia, wysokiej lub niskiej wilgotności powietrza, zbyt silnego działania promieni słonecznych, zbyt wysokiego hałasu, różnych urazów i mocnego wyczerpania.

Bodźce chemiczne – najczęściej powstają na skutek różnorodnych zatruć spalinami, sztucznymi nawozami lub środkami ochrony roślin.

Bodźce biologiczne – najczęściej powstają na skutek braku lub nadmiaru pokarmu lub wody, złego składu dawki pokarmowej, braku witamin i soli mineralnych, występowania zakażeń bakteryjnych oraz przez inwazje pasożytnicze.

Bodźce psychiczne – mogą powstawać na skutek niepokoju po utracie matki, odłączania lub przesadzania młodzieży, lęku o byt czyli ciasne pomieszczenia, brak należytego ruchu z powodu dużej ilości zwierząt w pomieszczeniu.

Rodzaje stresów i ich następstwa

Można wyróżnić następujące rodzaje stresu: adaptacyjny, transportowy, manipulacyjny i termiczny.

Stres adaptacyjny – powstaje najczęściej na skutek przystosowania się zwierząt do nowych warunków środowiskowych, jak: utrzymania, żywienia, zmiany hodowców-opiekunów. Stres ten może trwać około 2-4 tygodni i może się charakteryzować ogólną apatią i biegunkami.

Stres transportowy – przewożenie zwierząt środkami transportu może powodować ich zmęczenie i wyczerpanie. Jest to stres typu psychicznego, ponieważ przedłużający się stan pobudzenia psychicznego narusza równowagę neurowegetatywną.

Stres termiczny – występować może na skutek zbyt nadmiernego przegrzania pomieszczeń, w których przebywają zwierzęta.
Jak już podkreślono powyżej występowanie stresu u zwierząt futerkowych, może prowadzić do dużych strat w pogłowiu tych zwierząt, często nawet dochodzących do 30% stanu fermy. Zagadnienie dotyczące występowania tych niekorzystnych zjawisk dotyczy głównie mięsożernych zwierząt futerkowych np. norek.
Norki są zwierzętami niespokojnymi i z tego powodu mogą być często w stanie chronicznego stresu, co może je prowadzić do różnorodnych anomalii i niepożądanych objawów takich jak: samouszkodzenia ciała, występowanie obrażeń zewnętrznych i wewnętrznych, zakłóceń w rozmnażaniu, zwiększoną śmiertelnością młodzieży oraz zmniejszenie żywotności. Zwierzęta te wymagają na fermie idealnego spokoju prawie przez cały rok. Na stres szczególnie narażone są w okresie krycia, ciąży i porodu oraz odchowu potomstwa. Stres ten objawia się obawą i strachem przed obcymi ludźmi znajdującymi się na fermie. Mogą one wtedy być bardzo podenerwowane, co może się odbijać na zagryzaniu własnego potomstwa, odgryzaniu ogonów, wyskubywaniem okrywy włosowej, zaburzenia w krążeniu, oddychaniu, utrata masy ciała, zmniejszenie odporności na zachorowalność, wzrost agresywności. Nieodpowiednia dieta powodować może u norek tzw. wyczerpanie laktacyjne, często prowadzące do wystąpienia stresu. Na podstawie danych szacunkowych można określić, że tylko z tego powodu około 10-15% samic może zostać nie pokrytych, a około 10-15% samic może z tego powodu zagryźć swoje potomstwo. Skala tego problemu jest za tym duża, bo oznaczać to może zmniejszenie przychówka na fermie nawet o 30%..
Poniżej przedstawione zostaną główne czynniki, które powodują występowanie stresu u zwierząt futerkowych.

Wpływ obsady zwierząt w klatkach. Każdy gatunek zwierząt futerkowych posiada swoiste właściwości psychiczne, dlatego wymaga różnorodnych warunków utrzymania w klatkach.

W utrzymaniu norek zaleca się młode norczęta przesadzać po odłączeniu od matek i utrzymywać je w niewielkich grupach w osobnych klatkach.

Zgodnie z dzisiejszym stanem wiedzy stres powstaje w tkankach i narządach jako wynik procesów neurohormonalnych, w których główną rolę spełniają: autonomiczny układ nerwowy oraz zespół hormonów przystosowanych podwzgórza, przysadki mózgowej i nadnerczy. Nerwy spełniają rolę przekaźnika pobudzenia z podwzgórza przez nerwy autonomiczne do gruczołów wewnętrznego wydzielania.

Regulacja hormonalna spełnia większą rolę, ponieważ pobudzone podwzgórze powoduje (przez szlaki nerwowe lub nerwy współczulne) uwolnienie adrenaliny oraz hormonu uwalniającego ACTH, który stymuluje czynności kory nadnerczy, pobudzając organizm do produkcji większej ilości glikokortykoidów.

Często hodowcy-praktycy zwracają uwagę na to, że w młodym wieku zwierzęta zapadają na wiele chorób, które noszą nazwę chorób młodzieży, a bywają spowodowane szczególną podatnością młodych zwierząt na stres. Jest to związane z brakiem lub niezupełnym jeszcze wykształceniem mechanizmów termoregulacyjnych, które regulują gospodarkę wodną i mineralną oraz niepełnym wykształceniem samego układu przeciwstresowego.

Wpływ różnych form odłączania młodzieży od matek w praktyce

W praktyce znanych jest wiele metod odłączania potomstwa od matek. U norek w momencie odsadzenia najlepiej jest zabrać cały miot, a matkę pozostawić w klatce macierzystej. Młode norczęta bardzo szybko przyzwyczajają się do nowego pomieszczenia. W przypadku, kiedy matki przenoszone są do innych klatek, to często przez dłuższy okres czasu przestają pobierać pokarm, są podniecone, co przy ogólnym ich osłabieniu prowadzić może do śmierci. Odsadzenie od matek winno być przeprowadzone w najkorzystniejszej porze dla dobra matki i jej potomstwa.

Prof. dr hab. Janusz, Jerzy Kuźniewicz-emerytowany profesor zwyczajny Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu

Piśmiennictwo

1.Filistowicz A., Przysiecki P. (1990).: Zesz. Nauk. AR.XXIII. Wrocław.
2.Kuźniewicz J., Paluch F. (1993).: Chów zwierząt futerkowych w aspekcie ekonomicznym. Farmer. Warszawa.
3.Paluch F., Kuźniewicz J. (1993).: Efektywność kierunków specjalnych produkcji zwierzęcej w warunkach gospodarki rynkowej. Przegląd. Skórzany. Nr 7. Warszawa.

 

Copyright enorka.info 2017