Norka amerykańska (Mustelavison, Neovisonvison) to gatunek drapieżnego ssaka średniej wielkości należącego do rodziny Mustelidae(łasicowate) o wyraźnie zaznaczonym dymorfizmie płciowym. Długość głowy i tułowia samców waha się od 33 do 45 cm przy średniej wadze 1,2 (0,6-1,7) kg, samic zaś od 31 do 38 cm przy wadze 0,4-0,8 kg. Naturalny zasięg występowania tego gatunku obejmuje prawie całą Amerykę Północną – 48 z 50 stanów USA oraz Kanadę. Od lat 50. XX wieku norka amerykańska występuje w środowisku naturalnym również w Euroazji, gdzie została sprowadzona jako zwierzę futerkowe.Gęsta, wodoodporna sierść jest jednym z przystosowań do ziemno-wodnego trybu życia. Ubarwienie przeważnie ciemnobrązowe, prawie czarne z brązowym odcieniem, często z rozmaicie rozmieszczonymi niewielkimi białymi plamami na podbródku, gardle lub brzuchu, a niekiedy również na łapach. Kilka procent populacji stanowią osobniki ubarwione popielato w różnych odcieniach.Zwierzęta te występują na bardzo zróżnicowanym terytorium, skutkuje to tym, że wyróżnia się aż 15 podgatunków norki amerykańskiej. Różnice między nimi wiążą się przede wszystkim z: wielkością ciała, intensywnością pigmentacji umaszczenia oraz strukturą okrywy włosowej.

 

Pierwsze próby hodowli fermowej norki amerykańskiej miały miejsce w ostatnich trzech dekadach XIX wieku w USA i Kanadzie. Norki hodowlane trafiły do Europy w latach dwudziestych XX wieku, tuż po pierwszej wojnie światowej . Współczesna norka fermowa wywodzi się od co najmniej czterech ekotypów – podgatunków norki dzikiej, których cechy wyjściowe stopiły się w prawie jednolity typ na przestrzeni stu lat jej hodowli. Największy wpływ na wytworzenie typu dzisiejszej norki fermowej miały podgatunki norki amerykańskiej:

1) norka amerykańska alaskijska – ze względu na jej występowania po obu stronach rzeki Jukon nazwana również norką jukońską. Największa ze wszystkich podgatunków: o długości tułowia około 50 cm i długości ogona około 22 cm.

2) norka amerykańska wschodnio kanadyjska– występuje na półwyspie Labrador, nad zatoką Eskimo uraz wzdłuż rzeki East-Mai. Uważana za najbardziej wartościowy podgatunek, choć jego przedstawiciele należą do najmniejszych norek; długość tułowia samców liczy około 40 cm, a samic 35 cm, natomiast długość ogona odpowiednio do 20 i 16 cm. Norka alaskijska charakteryzuje się najciemniejszym futrem o niebieskoszarym podszyciu oraz jedwabistym, gęstym włosie okrywowym.

3) norka amerykańska środkowo kandayjska – podobna do norki wschodnio kanadyjskiej, zasiedla tereny środkowej Kanady; od Jeziora Niedźwiedziego na północy i zachodniego brzegu Zatoki Hudsona, poprzez prowincję Alberta, Saskatchewan i Manitoba, do północnej granicy USA.

4) norka amerykańska kenajska – występuje na półwyspie Kenai i południowej Alasce. Jej przedstawiciele wykazują podobieństwo do norki alaskijskiej, odznaczają się jednak bardzo ciemnym włosem pokrywowym oraz brakiem białej plamy na podbródku.

W pierwszych latach hodowli mieszano te cztery gatunki, odławiano dzikie zwierzęta i utrzymywano do czasu uboju. Rezultatem wielokrotnego krzyżowania było stworzenie nowego gatunku norki fermowej. Różniła się ona fenotypowo od dzikich przodków. Nazwano ją norką standardową. Dzięki temu hodowla dawała pomyślne wyniki i zaczęła rozwijać się masowo zarówno w Kanadzie, jak i w Stanach Zjednoczonych. W 1924 roku w Kanadzie było 30 ferm norek standardowych, natomiast do 1939 roku fermy hodowlane powstały także na terenie USA i Skandynawii. Poważny rozwój hodowli miał miejsce po II Wojnie Światowej. W Kanadzie, USA, dawnym ZSRR oraz w Skandynawii w 1945 roku na fermach hodowano 1 mln 330 tyś norek standardowych., w 1955 roku – 5 mln 861 tysięcy norek, w 1966 roku – 23 mln 400 tysięcy norek.W Polsce pierwszą hodowla standardowych norek fermowych rozpoczęto w 1928 roku. Była to hodowla amatorska, liczyła od kilkunastu do kilkudziesięciu osobników.

Norki hodowane na fermach (Mustelavision – Neovisionvision) fenotypowo całkowicie zmieniły swój wygląd i behawioryzm – stały się łagodne. Stworzono ponad 200 barwnych odmian norki fermowej, całkowicie różnej od norki amerykańskiej dziko żyjącej. Norki fermowe są znacznie większe (samce 3,5 kg lub więcej, samice – ponad 2 kg) . Osobniki dzikie i udomowione przejawiają także różnice w:długości i barwie okrywy włosowej, wielkości organów wewnętrznych, behawioryzmie, budowie czaszki. Ponadto norki fermowe utraciły zdolność radzenia sobie w warunkach naturalnych.

Historia hodowli norek liczy ponad 100 lat, a prace nad przystosowaniem tych zwierząt do warunków fermowych prowadzone są intensywnie od 90 lat. W oparciu o fenotyp zwierząt fermowych, ich zachowanie, a także relacje z człowiekiem należy stwierdzić, że uległy i wciąż ulegają procesom udomowienia (domestyfikacji).

Pojawienie się norki fermowej w Europie przyczyniło się do tego, że część tych osobników zaczęła „przenikać” do środowiska naturalnego. Norki amerykańskie zostały celowo lub przypadkowo introdukowane, zajmując miejsce znajdującej się w regresie norki europejskiej. Uciekające z ferm osobniki zapoczątkowały powstanie dzikiej populacji rozmnażającej się na wolności. Gatunek rozpoczął kolonizację Europy od Skandynawii, Wysp Brytyjskich i Rosji. Jednak dużo większe, a wręcz decydujące znaczenie na powstanie dzikiej populacji norek amerykańskich w Europie miała prowadzono na szeroka skalę ich introdukcję. W latach 1933-1977 na terenie byłego ZSRR rozpoczęto aklimatyzację i wypuszczono na wolność około 21 300 osobników norki. W latach 50. XX w. na Białorusi introdukowano 865 norek amerykańskich, a ich liczebność pod koniec lat 80. szacowano już na 56 000. Oprócz tego odnotowano ciągle nieliczne ucieczki zwierząt z ferm, w wyniku których część z nich przeżyła na wolności. Tak szybką ekspansję na terenie całej Europy opisywany gatunek zawdzięcza dużej plastyczności w przystosowaniu się do różnych warunków środowiska oraz niszy ekologicznej, powstałej po ustępującej norce europejskiej.

Pojawienie się tego drapieżnika na terenie Europy okazało się być bardzo destrukcyjne dla rodzimych zoocenoz. Norki amerykańskie wyniszczały lokalne populacje niektórych ptaków i ssaków. Skala tych oddziaływań i zagrożeń nie jest dostatecznie rozpoznana. W skutek zaistniałej sytuacji powstał spór pomiędzy przyrodnikami a hodowcami fermowej norki amerykańskiej. Przyrodnicy twierdzą, że poprzez ucieczki norek z ferm, hodowcy zwierząt futerkowych przyczyniają się do zasiedlania przez norkę fermową naturalnego środowiska przyrodniczego. Hodowcy przypominają natomiast, że za problemy w środowisku odpowiada wcześniej introdukowana w ZSSR norka amerykańska, która rozprzestrzeniła się na całą Europę i której zwiększenie populacji wpływa na problemy w środowisku przyrodniczym. Przekonują oni, że fermowa norka jest izolowana i przez to nie ma wpływu na faunę otaczającej przyrody.Na współczesnych fermach pawilony dla zwierząt otoczone są litym, szczelnym płotem uniemożliwiającym ucieczkę zwierząt. Od wewnątrz zwykle wyłożonym gładką płytą betonową lub blachą do wysokości 2,5 – 3,0 metrów, zagłębione w ziemi, często wyposażone w elektrycznego pastucha. Na wielu fermach funkcjonuje system monitorowania terenu przez kamery przemysłowe. Ponadto ucieczki norek to dla hodowców strata ekonomiczna.

 

Copyright enorka.info 2017